✅ 操作成功!

高中数学竞赛专题讲座---几个重要不等式及其应用

发布时间:2023-12-07 作者:admin 来源:讲座

2023年12月7日发(作者:)

-

高中数学竞赛专题讲座---几个重要不等式及其应用

几个重要不等式及其应用

一、几个重要不等式

以下四个不等式在数学竞赛中使用频率是最高的,应用极为广泛。

1、算术 -几何平均值( AM-GM )不等式

设 a1, a2 , ,an

是非负实数,则

a1

a2

an

n

n

a1a2

an .

2、柯西( Cauchy

)不等式

n

n

n

2

设 ai , bi

R(i

1,2,

n)

, 则

ai2

i 1 i 1

bi2

aibi

i 1

.等号成立当且仅当存在

R

, 使

bi

ai ,i

1, 2,

n, .

n

2

变形(Ⅰ):设 ai

R,bi

R

,则

n

i 1

ai

2

i 1

n

ai

bi

i 1

bi

;等号成立当且仅当存在

R

使

bi

,

1,2, , .

ai i

n

n

2

变形(Ⅱ)设 ai , bi

同号,且 ai ,bi

0

,则

n

ai

i 1

n

ai

ai

bi

i 1

i

1

bi

。等号成立当且仅当

b1 b2

bn

3.排序不等式

设 a1

a2

an ,b1

b2

bn , j1 , j

2 ,

, j

n

1,2,

, n

的一个排列,则

a1bn

a1

a2bn

1

a2

anb1

ab1 j

1

ab2 j

2

ab3 jn

a1b1

a2b2

anbn

.

等号成立当且仅当

an

或 b1

b2

)不等式

bn

。(用调整法证明)

.

4.琴生( Jensen

若 f x

是区间 a,b

上的凸函数,则对任意的点

x1, x2 ,

f

, xn

a,b (n

N*)有

x2

f (

x1

x2

n

xn

)归纳法证明)

1

f

x1

n

f x2

xn

.

等号当且仅当

x1

xn

时取得。(用

二、进一步的结论

运用以上四个不等式可得以下更一般的不等式和一些有用的结论,有时用这些结论也会起到意想不到的效果。

1. 幂均值不等式

0

ai

R (i 1,2,

, n)

,则

1 1

M

a1

a2

an

a1

a2

an

n

n

M

1

证: 作变量代换,令

ai

x2

xi

,则 ai

xn

xi

,则

x1

x2

M

M

1

x1

n

xn

n

0

1

,又函数

f (x)

x

p ( p

1)是 0,

上的凸函数,由

Jensen

不等式知①式成立。

2. (切比雪夫不等式)

设两个实数组 a1

a2

n

an , b1 b2

n

bn

,则

1n

a1bn

ab2

ai

an b1

i 1 i 1

bi

n

1n 1

a1b1

a2 b2

anbn

n

n

等号成立当且仅当 a1 a2

证: 由排序不等式有:

an

或 b1

b2

bn

a1bn

a1bn

ab2 n 1

anb1

a1b1

a2 b2

anb1

a1b2

a2b3

an bn

a1b1

a2b2

an b1

a1b1

a2b2

anbn

anbn

ab2 n 1

⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯

a1bn

ab2 n 1

anb1

a1bn

a2b1

abn n 1

a1b1

a2b2

anbn

以上 n 个等式相加即得。

3. 一个基础关系式

x y1

x

(1

) y

,其中

x, y

0,

[0,1]

证: 若 x,y 中有一个为

0 ,则显然成立。

设 x,y 均不为零,则原不等式

x

y

x

y

11

,令

x

t

,则上式t

t

(1

)

,记

y

f (t )

且 f

t

(1

)

t

,则 f (t)

t

,因此,当 t

1

时, f

(t) 0

,当 0

1

t 1时, f

(t) 0

(1)

0

,所以 f (t)

得极小值为

f (1)

0

,

t

(1

)

t 0

,即 x y

x (1

) y

.

4. Holder

不等式

设 ak , bk

0( k

1,2,

n), p, q

1且

1

p

1

q

1

,则

n n

1

p n

1

q

k 1

ak bk

k

akp

1

bkq

k 1

等号成立当且仅当存在

t

R

使得

akp

tbkq (k

1,2,

, n)

Bk ,

有 Ak Bk

q

证 :

在上面基础关系式中,取

n

k 1

1 , x

p

Akp , y

q1 Akp

1q

1

p

Bkq

⋯⋯ ①

p

p

ak

n

① 式两边对 k 求和,得:

Ak Bk

1

n

p

k 1

Ak

1

n

q

k 1

Bk

,令

Ak

, Bk

n

bk

bkq

k 1

1

,

q

akp

k 1

代入上式即证。

5. 一个有用的结论

n

1

n

1

n

1

设 ai , bi

R

,则

i 1

(ai bi )n

i 1

ain

i 1

bin

,推广得

n 1 n

n

n 1

设 aij

R , (i

1,2,

, n, j

1,2,

, n)

,则

n n

(

i 1 j

1

aij )

n

1

j 1

(

aij )

n

.

i 1

证: 原不等式

(

aij

)

ain

aij

n

1

,

n

j 1

i 1

1

ai1

ai 2

n

(

aij

)

n1

(

i 1 i1i 2

aan

n

aai 2

ain

ij

n

i 1

ai1

n

ai 2

(

n

ain

)

(

)

n

in

1

1

aai 2

ij

)

j 1

i 1

n

ai1

a

1

(

n

a

ij

in

n

i 1

j 1

ai 1

i 2

n

i 1

三、如何运用几个重要不等式

aa)

n

j 1

1

n

i 1

1

ai1

1

n

a

n

in

1,它可把含根式的积性不等式化为和式。

例 1

设 a, b, c

R

abc

1,求证: a2

b2

c2

a3

b3

c3

证: 由柯西不等式有

(a3

而 3(a

2

b3

c3 )( a b

c)

(a

2

b

2

c2 )2

⋯ ①

(a

b

c)2

2

b2

c2 )

(12

12

12 )(a2

b2

c

2 )

22b

c

(a

b c) 33

2

abc

2

3( a b c)

,即 a

2

由①②有:

a b c

⋯ ②

3

3

(

3 3

3

)(

)

a

b

c

a

b

c

2

2

2 3

( a

b

c )(a

b c)

,

a

b

c

a

b

c

方法二:由幂均值不等式有:

a3

b3

c3

3( a

2

3

b2

3

c2

)

2

1

2

3( a2

22b2

c

) ( a

3

1

b2

c2

)

2

3

(a2

b2

c2

)

3

3

a

2b2 c2

3

a2

b2

c

2

方法三:由切比雪夫不等式和

3

AM-GM 不等式有:不妨设

a

b

c

,则

2

a3

bc3

(a

2

b2

c2 )( a

b

c)

( a2

b2

c2 )

33

abc

3

n

n

3

ab

2

c

2

n

n

n

xi

i

n

1

xi

例 2

设 xi

0, (i

1,2,

, n),

i 1

xi

1,求证:

2

i 1

n

1

xi

n

1

证:左边=

i

1

1

1

xi

1

xi

n

1

xi

i 1

i 1

i 1

1

1

xi

2

n

1 n

n

1

n

n

1

(

1)

2

(

(1

xi ))2

i 1

(

1)2 (

i 1

i 1

(1

xi ))

2

i 1

2

n

i 1

n2

n(n

1)

n

n

1

xi

(12

1 )

n(n

1)

n

1

xi

n

1

评注:通过此例注意体会如何运用柯西不等式分离或合成变量。

1

a, b, c, d R , abcd 1 ,求证:

2

a(b 1)

证: 设 a

x

y

,b

y

, c

z

, d

w

, ( x, y, z, w R )

,则原不等式z

w

x

1

x

(

y

y

z

2

1)

yz

x( y z)

2

1

x

1

1

y

z

2

,由 Cauchy 不等式有:

1

1

2

(

x

x

1 1

y z

)1

x2

2

1

xy

2

1

2

1

xy

1(1 1)

2

x

y z

1

xy

xy

2

2

,故原不等式成立。

1

xy

评注:本题通过换元,把原不等式齐次化,再用柯西不等式。

n

n

例 4

设 n 是正整数,且

ak

0, k

1,2,

, n

k 1

1

ak 1,求证:

k 1

(n 2

1 ) ( 2n 2)n

n

ak

证: 原不等式

(n 2

k 1

1 n

)2

n

2

,由

“二,结论

5”有

n

1

ak

2

1

n 1个

(n 2

k 1

n

1

)

ak

nn

k 1

(

n

n

n

n

2

1

ak

1

)n1

()

nn2

n

(n

2)2

n

n 1

1

n a1a2 an

n

1

n

1

n a1a2

n

n 2

an

1

n,又

i 1

ai nn a1a2 an

a1a2

an

n

n

,故

(n

k 1

ai

i 1

2

1

) (n

ak

2 n)

n

(2n

2)

n。

评注:本例第一步放缩也可用

例 5

Holder 不等式的推广。

设 a1 , a2 ,...

是一个无穷项的实数列,对于所有正整数

i

存在一个实数

c

,使得

0

ai

c

且 ai

1

a

j

i

j

对所有正整数 i , j (i

j )

成立,证明: c

1.

证: 对于 n

2,设 ,1)(,..2),(.( )

n

为 1,2,...n

的一个排列且满足:

0 a

(1)

a

(2)

...

a

( n) c

.

∴ c

a (n )

a

(1)

(a

( n)

a ( n 1)

)

(a

( n

1)

a

(n 2) ) ...

( a⋯①

(2)

a)n

(1)

1

(n)

1

...

2)

1

(2)

(n

1)2

(柯西不等式)

(n

1)

(n

1)

( n

(1)

2

i 1

(i)

(1)

(n)

c

(n

1)2

( n

1)2

n

1

n

3

1

4

n 3

.故

c

1.

n(n

1)

(1)

( n)

n2

n

3

评注:这里把 ai

有序化后,①的变形是关键。

a

2

b

2

c

2

4 a -b

2

设 a, b, c 为正实数,求证

b

+

c

+

a

≥a + b + c +

a + b + c

,并确定等号成立的条件.

222222a

b

c

a

b

c

证: 由于

b + b - 2a +

c

+ c-2b +

a + a- 2c

b

+

c

+

a - a-b - c =

1

1

1

2

2

2

例 6

而由 Cauchy 不等式有

2

=

b a - b

+

c

b - c

+

a

c- a

⋯ ①

1

1

2

2

1

2

[

b a- b

+

c

b- c

+

a c-a

] b + c + a ≥ |a- b| + | b -c| + | c- a|

且由 |a- b| + | b -c| + | c- a| ≥a |- b| + | b- c +

c- a | = 2| a - b| 知

⋯ ②

|a- b| + | b - c| + | c-a|

a

2

b

b

2

c

2

2 ≥ 4a - b

2 ⋯ ③

1

结合①②③可得

2

4 a - b

2

+ a + b + c

c

a - a-b - c ≥

a + b + c

|a - b| + | b- c| + | c- a|

由④便知题目中的不等式成立.若题中不等式取等号,即④取等号.故不等式②与③皆取等号.

+≥⋯ ④

2

1

2

1

c

b -c

2

1

由②式取等号知,存在

k ≥ 0,使得

b a- b

= bk ,

即 a- b

2 = b

2 k, b - c

2 = c

2 k, c- a

2 = a

2 k ⋯ ⑤

= ck ,

a c- a

= ak

由③式取等号知

b- c 与 c- a 同号,从而三个数 b- c, c- a, b - a 同号,结合⑤知存在实数

l,使得

b- a = bl, b- c = cl, c- a = al ⋯ ⑥

a

b

c

由⑥知 l = 1 -

b

=

c

- 1 =

a

-1 ⋯⑦

b

c

b

c

由⑦可得

1

c

a

b

=

a

3

,记 c

2

=

a

= x,则 c = ax , b = ax

2,再由⑦式中 1-b =

2

c - 1 得

2

1-

x

2 = x- 1

即 x

-2x

- x- 1 = 0 .

+1=0.

故 x- 1 x

1

结合 x > 0

可解得 x = 1 或 x =

1

1

或1:

2 3+

21+ 5

.故 a : b : c = 1 : x

: x = 1 : 1 : 1

5 :

2

1 +

5 ⋯ ⑧

又当 a, b,

c 满足条件⑧时, 容易难题目中不等式确实取等号. 故⑧即为题中不等式取等号的充要条件.

评注:①式的变形非常漂亮,是解题的关键所在。

例 7

ABC

中,求证:

cos2

A

c2

4

cos2 A cos2 B

a2

证: 在 ABC

中,令

2

b2

a

2

2 2

c2

b2

a

2

b2

c2

,则原不等式

4

(

, 由 AM-GM

不等式有:

(

)(

4

2 2

)

)2 (

)(

)

2

(

) (

2

,即证。

)(

)

(

)(

)

z, a

(

)(

)

评注:在

ABC

中令 c y

x, b

x

y

z,

则有以下结论:

( x

4

xyz

S

ABC

xyz( x y

z)

,外接圆半径

R

y)

,内切圆半径 r

xyz

x

x

sin A

2

xyz

(x

y)( x

x

, cos A

x

x

yz

z)

z)

(x y)( x

例 8

设正数 a、 b、 c、 x、 y、z 满足

cy

bz a; az cx b; bx ay

c.

求函数

f (x, y, z)

x2

1 x

y2

1 y 1

z

2

的最小值 .

z

b2

x

y

c2

a2

解: 由已知条件三式解出

a2

2bc

c2

b2

z

c2a2

2ac

22c

b

2abb

2

b2

c2

a

2a, y

2

a2 b2

c2

。从而可知

x

, z

(易知

、 、

R

(

)(

2

)

(

)(

)

(

)(

)

x1

2

(

)(

)

)(

=

2

x

1

(

)(

2

)

(

)(

)

(

)

从而 f ( x, y, z)

(

)2

(

)(

)

(

)(

)

1

.

2

(

)(

)

(

)(

)

(柯西不等式)

下证 f ( x, y, z)

只需证

(

)2

3

1

)

2

(

2

)(

)

2

(

)(

2

4

(

)(

)

2

(

)(

)(

)

)

⋯⋯⋯ ( *)

2

利用均值不等式知:

(

2

2

,从而( *)式成立,

故知 f ( x, y, z)

12

1

4

1

.

而当 x y z

1

,即 a b c

时,

f ( x, y, z)

2

1

3

1

.

2

从而 f ( x, y, z)

的最小值是

.

1

2

2

评注:这是

例 9

2005 年的联赛试题,巧妙地代数换元后,避免了三角变形的麻烦。

设 a1 , a

2, ⋯,an 为大于等于

1

1 的实数, n ≥ 1, A = 1 + a

1 + a2 + ⋯ + an .定义 x0 = 1,

n

2 A

xk= 1 + a

kxk-

1

1 ≤k ≤n .证明: x1 + x2 + ⋯ + xn >

n

2

+ A

2 .

1

1

证: 设 yk

=

x

,则

y

=

k

k

1

a

k

a

k

yk

1

yk = 1 +

.由 yk-1 ≥ 1,a

k

≥ 1可得

1 +

yk-1

1

-1

a

k-1

≤ 0

⋯*

-yk

1

n

1 +

ak

≤a

k +

1

.所以 yk = 1 +

--yk

1

yk

1

n

a

k

≤a

k +

-yk

1

n

1

-yk1

n

n

1

1

n

1

n 1

-k = 1

yk≤ k = 1

ak+

k = 1 yk-

1

=

k = 1

ak +

y0

n

k = 1

+

k = 1 yk

= A +

k = 1

1

yk

1

< A +

k = 1

yk

令 t =

n

2

t

n

1

n

2

k = 1

2

yk

,由柯栖不等式有

yk ≥

t

.因此,对 t > 0 ,有

- A + A

2 + 4 n

2

2n

2

2n

2

2n

2

A

< A + t

t

2 + At - n

2 > 0

t >

2

2=

A + A + 4 n

A+A+

n

2 A

22=

n + A

评注:本题巧妙地运用函数方法,

* 式值得注意,是一种常见的放缩手段.

ai = 1 , k

例 10

设 a

i > 0

n

i = 1, 2,

n

⋯n, ,

N

+

.求证

i = 1

a1 +

1

k

a1

k

a

2

k

+

1

k

a2

⋯ ank +

1

k≥

an

n k

+

1

k

n

证: 首先证明函数

k

kf

x = ln x +

1

k

在区间 0, 1] 上是下凸函数.事实上,由于

x

f x =

1

1

kx

k

1 - kx

- k- 1

x

2k- 1

= k·

2k + 1

,

+ x

x

kx

+

x

2

2k-1

2 k + 1

1

2 k- 1 2k + 1 x

2k

2k

f x = k·x

2k + 1

+ x

2

k

=

2k + 1

x

+ x

2k·x

4 k

x

+ x - x

+ 1

2kx

2k

+ 2 kx

- 2k + 1 x

4k

- 2kx

-1

k

4k

2k

=

x 2k + 1

+ 2 2

-x

+ 4 kx

+ 1

⋯ ①

当 0 < x ≤ 1时,由于 k

N

+ ,故- x

4k + kx

2 k + 1 =

- x

2 k- 2k

2 + 4 k

2 + 1 >

0, 1]

.故 f x 在 0,

- 2k

2 + 4 k

2 + 1 > 0 .

故由①知 f

x

> 0

x

1] 上为下凸函数。

由于 ai

> 0,

a1 + a

2

+

⋯ + a

n = 1

i = 1, 2, ⋯n, ,故 ai

1

n

f a

1 + f a

2 + ⋯ + f a

n

0, 1] .从而由 Jensen 不等式有

= f

≥f

1

+ a

2 + ⋯ + a

n

n

a1

1

n

即 f a

1 + f a

2 + ⋯ + f a

n ≥n f

1

n

故 ln a1k +

1

k

+ ln a

2

k +

1

k

+ ⋯ + ln a

nk +

a

1

a2

1k

≥n ln

a

n

1

n

k

+

1

1

n

k

即 ln a1k

+1

k

a

2k

1

+

k

⋯ a

n

k

+1

k≥ln1

k

+ n

k n.

a

1

a

2

a

n

n

从而

a1

k

+

1

k

k≥

1

n

k

a

2

+

1k

1

k

an

+

k

+ n

k

.证毕.

a

1

a

2

an

n

n

1

n

k

1

另证:由 H?lder 不等式得

i = 1

a

ik +

aik

≥ i = 1

ai

n +

n

k

a

i

n

i = 1

n

ai

n

i = 1

1

又∵

n

n

1

i = 1

a

i ≤

n

=

n

< 1 ,且 f

x = x +

x

在 0, 1 上单减.∴

1

n ·k

n +

1 n

1

k n

,得证.

n

1

n

k

=

·

nk

+ n

n

n

n.

n

k

a

i = 1

in +

1

nn

k

a

i

n

i = 1

-

高中数学竞赛专题讲座---几个重要不等式及其应用

👁️ 阅读量:0