2023年12月7日发(作者:)
-

几个重要不等式及其应用
一、几个重要不等式
以下四个不等式在数学竞赛中使用频率是最高的,应用极为广泛。
1、算术 -几何平均值( AM-GM )不等式
设 a1, a2 , ,an
是非负实数,则
a1
a2
an
n
n
a1a2
an .
2、柯西( Cauchy
)不等式
n
n
n
2
设 ai , bi
R(i
1,2,
n)
, 则
ai2
i 1 i 1
bi2
aibi
i 1
.等号成立当且仅当存在
R
, 使
bi
ai ,i
1, 2,
n, .
n
2
变形(Ⅰ):设 ai
R,bi
R
,则
n
i 1
ai
2
i 1
n
ai
bi
i 1
bi
;等号成立当且仅当存在
R
,
使
bi
,
1,2, , .
ai i
n
n
2
变形(Ⅱ)设 ai , bi
同号,且 ai ,bi
0
,则
n
ai
i 1
n
ai
ai
bi
i 1
i
1
bi
。等号成立当且仅当
b1 b2
bn
3.排序不等式
设 a1
a2
an ,b1
b2
bn , j1 , j
2 ,
, j
n
是
1,2,
, n
的一个排列,则
a1bn
a1
a2bn
1
a2
anb1
ab1 j
1
ab2 j
2
ab3 jn
a1b1
a2b2
anbn
.
等号成立当且仅当
an
或 b1
b2
)不等式
bn
。(用调整法证明)
.
4.琴生( Jensen
若 f x
是区间 a,b
上的凸函数,则对任意的点
x1, x2 ,
f
, xn
a,b (n
N*)有
x2
f (
x1
x2
n
xn
)归纳法证明)
1
f
x1
n
f x2
xn
.
等号当且仅当
x1
xn
时取得。(用
二、进一步的结论
运用以上四个不等式可得以下更一般的不等式和一些有用的结论,有时用这些结论也会起到意想不到的效果。
1. 幂均值不等式
设
0
,
ai
R (i 1,2,
, n)
,则
1 1
M
a1
a2
an
a1
a2
an
n
n
M
。
1
证: 作变量代换,令
ai
x2
xi
,则 ai
xn
xi
,则
x1
x2
M
M
1
x1
n
xn
n
①
0
,
1
,又函数
f (x)
x
p ( p
1)是 0,
上的凸函数,由
Jensen
不等式知①式成立。
2. (切比雪夫不等式)
设两个实数组 a1
a2
n
an , b1 b2
n
bn
,则
1n
a1bn
ab2
ai
an b1
i 1 i 1
bi
n
1n 1
a1b1
a2 b2
anbn
n
n
等号成立当且仅当 a1 a2
证: 由排序不等式有:
an
或 b1
b2
bn
。
a1bn
a1bn
ab2 n 1
anb1
a1b1
a2 b2
anb1
a1b2
a2b3
an bn
a1b1
a2b2
an b1
a1b1
a2b2
anbn
,
anbn
,
ab2 n 1
⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯
a1bn
ab2 n 1
anb1
a1bn
a2b1
abn n 1
a1b1
a2b2
anbn
以上 n 个等式相加即得。
3. 一个基础关系式
x y1
x
(1
) y
,其中
x, y
0,
[0,1]
证: 若 x,y 中有一个为
0 ,则显然成立。
设 x,y 均不为零,则原不等式
x
y
x
y
11
,令
x
t
,则上式t
t
(1
)
,记
y
f (t )
且 f
t
(1
)
t
,则 f (t)
t
,因此,当 t
1
时, f
(t) 0
,当 0
1
t 1时, f
(t) 0
,
(1)
0
,所以 f (t)
得极小值为
f (1)
0
故
,
t
(1
)
t 0
,即 x y
x (1
) y
.
4. Holder
不等式
设 ak , bk
0( k
1,2,
n), p, q
1且
1
p
1
q
1
,则
n n
1
p n
1
q
k 1
ak bk
k
akp
1
bkq
k 1
等号成立当且仅当存在
t
R
使得
akp
tbkq (k
1,2,
, n)
。
Bk ,
有 Ak Bk
q
证 :
在上面基础关系式中,取
n
k 1
1 , x
p
Akp , y
q1 Akp
1q
1
p
Bkq
⋯⋯ ①
p
p
ak
n
① 式两边对 k 求和,得:
Ak Bk
1
n
p
k 1
Ak
1
n
q
k 1
Bk
,令
Ak
, Bk
n
bk
bkq
k 1
1
,
q
akp
k 1
代入上式即证。
5. 一个有用的结论
n
1
n
1
n
1
设 ai , bi
R
,则
i 1
(ai bi )n
i 1
ain
i 1
bin
,推广得
n 1 n
n
n 1
设 aij
R , (i
1,2,
, n, j
1,2,
, n)
,则
n n
(
i 1 j
1
aij )
n
1
j 1
(
aij )
n
.
i 1
证: 原不等式
(
aij
)
ain
aij
n
1
,
n
j 1
i 1
1
ai1
ai 2
n
而
(
aij
)
n1
(
i 1 i1i 2
aan
n
aai 2
ain
ij
n
i 1
ai1
n
ai 2
(
n
ain
)
(
)
n
in
1
1
aai 2
ij
)
j 1
i 1
n
ai1
a
1
(
n
a
ij
in
n
i 1
j 1
ai 1
i 2
n
i 1
三、如何运用几个重要不等式
aa)
n
j 1
1
n
i 1
1
ai1
1
n
a
n
in
1,它可把含根式的积性不等式化为和式。
例 1
设 a, b, c
R
且
abc
1,求证: a2
b2
c2
a3
b3
c3
。
证: 由柯西不等式有
(a3
而 3(a
2
b3
c3 )( a b
c)
(a
2
b
2
c2 )2
⋯ ①
(a
b
c)2
2
b2
c2 )
(12
12
12 )(a2
b2
c
2 )
22b
c
(a
b c) 33
2
abc
2
3( a b c)
,即 a
2
由①②有:
a b c
⋯ ②
3
3
(
3 3
3
)(
)
a
b
c
a
b
c
2
2
∴
2 3
( a
b
c )(a
b c)
,
a
b
c
a
b
c
方法二:由幂均值不等式有:
a3
b3
c3
3( a
2
3
b2
3
c2
)
2
1
2
3( a2
22b2
c
) ( a
3
1
b2
c2
)
2
3
(a2
b2
c2
)
3
3
a
2b2 c2
3
a2
b2
c
。
2
方法三:由切比雪夫不等式和
3
AM-GM 不等式有:不妨设
a
b
c
,则
2
a3
bc3
(a
2
b2
c2 )( a
b
c)
( a2
b2
c2 )
33
abc
3
n
n
3
ab
2
c
2
n
n
n
xi
i
n
1
xi
例 2
设 xi
0, (i
1,2,
, n),
i 1
xi
1,求证:
2
i 1
n
1
xi
n
1
证:左边=
i
1
1
1
xi
1
xi
n
1
xi
i 1
i 1
i 1
1
1
xi
2
n
1 n
n
1
n
n
1
(
1)
2
(
(1
xi ))2
i 1
(
1)2 (
i 1
i 1
(1
xi ))
2
i 1
2
n
i 1
n2
n(n
1)
n
n
1
xi
(12
1 )
n(n
1)
n
1
xi
。
n
1
评注:通过此例注意体会如何运用柯西不等式分离或合成变量。
1
设
a, b, c, d R , abcd 1 ,求证:
2
a(b 1)
证: 设 a
x
y
,b
y
, c
z
, d
w
, ( x, y, z, w R )
,则原不等式z
w
x
1
x
(
y
y
z
2
1)
yz
x( y z)
2
1
x
1
1
y
z
2
,由 Cauchy 不等式有:
1
1
2
(
x
x
1 1
y z
)1
x2
2
1
xy
2
1
2
1
xy
1(1 1)
2
x
y z
1
xy
xy
2
2
,故原不等式成立。
1
xy
评注:本题通过换元,把原不等式齐次化,再用柯西不等式。
n
n
例 4
设 n 是正整数,且
ak
0, k
1,2,
, n
,
k 1
1
ak 1,求证:
k 1
(n 2
1 ) ( 2n 2)n
n
ak
证: 原不等式
(n 2
k 1
1 n
)2
n
2
,由
“二,结论
5”有
n
1
ak
2
1
n 1个
(n 2
k 1
n
1
)
ak
nn
k 1
(
n
n
n
n
2
1
ak
1
)n1
()
nn2
n
(n
2)2
n
n 1
1
n a1a2 an
n
1
n
1
n a1a2
n
n 2
an
1
n,又
i 1
ai nn a1a2 an
,
a1a2
an
n
n
,故
(n
k 1
ai
i 1
2
1
) (n
ak
2 n)
n
(2n
2)
n。
评注:本例第一步放缩也可用
例 5
Holder 不等式的推广。
设 a1 , a2 ,...
是一个无穷项的实数列,对于所有正整数
i
存在一个实数
c
,使得
0
ai
c
且 ai
1
a
j
i
j
对所有正整数 i , j (i
j )
成立,证明: c
1.
证: 对于 n
2,设 ,1)(,..2),(.( )
n
为 1,2,...n
的一个排列且满足:
0 a
(1)
a
(2)
...
a
( n) c
.
∴ c
a (n )
a
(1)
(a
( n)
a ( n 1)
)
(a
( n
1)
a
(n 2) ) ...
( a⋯①
(2)
a)n
(1)
1
(n)
1
...
2)
1
(2)
(n
1)2
(柯西不等式)
(n
1)
(n
1)
( n
(1)
2
i 1
(i)
(1)
(n)
c
(n
1)2
( n
1)2
n
1
n
3
1
4
n 3
.故
c
1.
n(n
1)
(1)
( n)
n2
n
3
评注:这里把 ai
有序化后,①的变形是关键。
a
2
b
2
c
2
4 a -b
2
设 a, b, c 为正实数,求证
b
+
c
+
a
≥a + b + c +
a + b + c
,并确定等号成立的条件.
222222a
b
c
a
b
c
证: 由于
b + b - 2a +
c
+ c-2b +
a + a- 2c
b
+
c
+
a - a-b - c =
1
1
1
2
2
2
例 6
而由 Cauchy 不等式有
2
=
b a - b
+
c
b - c
+
a
c- a
⋯ ①
1
1
2
2
1
2
[
b a- b
+
c
b- c
+
a c-a
] b + c + a ≥ |a- b| + | b -c| + | c- a|
且由 |a- b| + | b -c| + | c- a| ≥a |- b| + | b- c +
c- a | = 2| a - b| 知
⋯ ②
|a- b| + | b - c| + | c-a|
a
2
b
b
2
c
2
2 ≥ 4a - b
2 ⋯ ③
1
结合①②③可得
2
4 a - b
2
+ a + b + c
c
a - a-b - c ≥
a + b + c
|a - b| + | b- c| + | c- a|
由④便知题目中的不等式成立.若题中不等式取等号,即④取等号.故不等式②与③皆取等号.
+≥⋯ ④
2
1
2
1
c
b -c
2
1
由②式取等号知,存在
k ≥ 0,使得
b a- b
= bk ,
即 a- b
2 = b
2 k, b - c
2 = c
2 k, c- a
2 = a
2 k ⋯ ⑤
= ck ,
a c- a
= ak
,
由③式取等号知
b- c 与 c- a 同号,从而三个数 b- c, c- a, b - a 同号,结合⑤知存在实数
l,使得
b- a = bl, b- c = cl, c- a = al ⋯ ⑥
a
b
c
由⑥知 l = 1 -
b
=
c
- 1 =
a
-1 ⋯⑦
b
c
b
c
由⑦可得
1
c
a
b
=
a
3
,记 c
2
=
a
= x,则 c = ax , b = ax
2,再由⑦式中 1-b =
2
c - 1 得
2
1-
x
2 = x- 1
即 x
-2x
- x- 1 = 0 .
+1=0.
故 x- 1 x
1
结合 x > 0
可解得 x = 1 或 x =
1
1
或1:
2 3+
21+ 5
.故 a : b : c = 1 : x
: x = 1 : 1 : 1
5 :
2
1 +
5 ⋯ ⑧
又当 a, b,
c 满足条件⑧时, 容易难题目中不等式确实取等号. 故⑧即为题中不等式取等号的充要条件.
评注:①式的变形非常漂亮,是解题的关键所在。
例 7
在
ABC
中,求证:
cos2
A
c2
4
cos2 A cos2 B
a2
证: 在 ABC
中,令
2
b2
a
2
,
2 2
c2
b2
,
a
2
b2
c2
,则原不等式
4
(
, 由 AM-GM
不等式有:
(
)(
4
2 2
)
)2 (
)(
)
2
(
) (
2
,即证。
)(
)
(
)(
)
z, a
(
)(
)
评注:在
ABC
中令 c y
x, b
x
y
z,
则有以下结论:
( x
4
xyz
。
S
ABC
xyz( x y
z)
,外接圆半径
R
y)
,内切圆半径 r
xyz
x
,
x
sin A
2
xyz
(x
y)( x
x
, cos A
x
x
yz
z)
z)
(x y)( x
例 8
设正数 a、 b、 c、 x、 y、z 满足
cy
bz a; az cx b; bx ay
c.
求函数
f (x, y, z)
x2
1 x
y2
1 y 1
z
2
的最小值 .
z
b2
x
y
c2
a2
解: 由已知条件三式解出
a2
2bc
c2
b2
z
c2a2
2ac
22c
b
2abb
,
2
令
b2
c2
a
,
2a, y
2
a2 b2
c2
。从而可知
x
, z
(易知
、 、
R
)
(
)(
2
)
(
)(
)
(
)(
)
x1
2
(
)(
)
)(
=
2
x
1
(
)(
2
)
(
)(
)
(
)
从而 f ( x, y, z)
∑
(
≥
)2
(
)(
)
(
)(
)
1
.
2
(
)(
)
(
)(
)
(柯西不等式)
。
下证 f ( x, y, z)
只需证
(
)2
3
1
)
2
(
2
)(
)
2
(
)(
2
4
(
)(
)
2
(
)(
)(
)
)
⋯⋯⋯ ( *)
2
利用均值不等式知:
(
2
2
,从而( *)式成立,
故知 f ( x, y, z)
12
1
4
1
.
而当 x y z
1
,即 a b c
时,
f ( x, y, z)
2
1
3
1
.
2
从而 f ( x, y, z)
的最小值是
.
1
2
2
评注:这是
例 9
2005 年的联赛试题,巧妙地代数换元后,避免了三角变形的麻烦。
设 a1 , a
2, ⋯,an 为大于等于
1
1 的实数, n ≥ 1, A = 1 + a
1 + a2 + ⋯ + an .定义 x0 = 1,
n
2 A
xk= 1 + a
kxk-
1
1 ≤k ≤n .证明: x1 + x2 + ⋯ + xn >
n
2
+ A
2 .
1
1
证: 设 yk
=
x
,则
y
=
k
k
1
a
k
a
k
yk
1
yk = 1 +
-
.由 yk-1 ≥ 1,a
k
≥ 1可得
1 +
yk-1
1
-1
a
k-1
≤ 0
⋯*
-yk
1
n
1 +
ak
≤a
k +
1
.所以 yk = 1 +
--yk
1
yk
1
n
a
k
≤a
k +
-yk
1
n
.
1
-yk1
故
n
n
1
1
n
1
n 1
-k = 1
yk≤ k = 1
ak+
k = 1 yk-
1
=
k = 1
ak +
y0
n
k = 1
+
k = 1 yk
= A +
k = 1
1
yk
1
< A +
k = 1
yk
.
令 t =
n
2
t
n
1
n
2
k = 1
2
yk
,由柯栖不等式有
yk ≥
t
.因此,对 t > 0 ,有
- A + A
2 + 4 n
2
2n
2
2n
2
2n
2
A
< A + t
t
2 + At - n
2 > 0
t >
2
2=
A + A + 4 n
≥
A+A+
n
2 A
22=
n + A
.
评注:本题巧妙地运用函数方法,
* 式值得注意,是一种常见的放缩手段.
ai = 1 , k
例 10
设 a
i > 0
n
i = 1, 2,
n
⋯n, ,
N
+
.求证
i = 1
a1 +
1
k
a1
k
a
2
k
+
1
k
a2
⋯ ank +
1
k≥
an
n k
+
1
k
.
n
证: 首先证明函数
k
kf
x = ln x +
-
1
k
在区间 0, 1] 上是下凸函数.事实上,由于
x
f x =
1
1
kx
k
1 - kx
- k- 1
x
2k- 1
= k·
2k + 1
,
+ x
x
kx
+
x
2
2k-1
2 k + 1
1
2 k- 1 2k + 1 x
2k
2k
f x = k·x
2k + 1
+ x
2
k
=
2k + 1
x
+ x
2k·x
4 k
x
+ x - x
+ 1
2kx
2k
+ 2 kx
- 2k + 1 x
4k
- 2kx
-1
k
4k
2k
=
x 2k + 1
+ 2 2
-x
+ 4 kx
+ 1
⋯ ①
当 0 < x ≤ 1时,由于 k
N
+ ,故- x
4k + kx
2 k + 1 =
- x
2 k- 2k
2 + 4 k
2 + 1 >
0, 1]
.故 f x 在 0,
- 2k
2 + 4 k
2 + 1 > 0 .
故由①知 f
x
> 0
x
1] 上为下凸函数。
由于 ai
> 0,
a1 + a
2
+
⋯ + a
n = 1
i = 1, 2, ⋯n, ,故 ai
1
n
f a
1 + f a
2 + ⋯ + f a
n
0, 1] .从而由 Jensen 不等式有
= f
≥f
1
+ a
2 + ⋯ + a
n
n
a1
1
,
n
即 f a
1 + f a
2 + ⋯ + f a
n ≥n f
1
.
n
故 ln a1k +
1
k
+ ln a
2
k +
1
k
+ ⋯ + ln a
nk +
a
1
a2
1k
≥n ln
a
n
1
n
k
+
1
1
n
.
k
即 ln a1k
+1
k
a
2k
1
+
k
⋯ a
n
k
+1
k≥ln1
k
+ n
k n.
a
1
a
2
a
n
n
从而
a1
k
+
1
k
k≥
1
n
k
a
2
+
1k
1
k
⋯
an
+
k
+ n
k
.证毕.
a
1
a
2
an
n
n
1
n
k
1
另证:由 H?lder 不等式得
i = 1
a
ik +
aik
≥ i = 1
ai
n +
n
k
a
i
n
i = 1
n
ai
n
i = 1
1
又∵
n
n
1
i = 1
a
i ≤
n
=
n
< 1 ,且 f
x = x +
x
在 0, 1 上单减.∴
≥
1
n ·k
n +
1 n
1
k n
,得证.
n
1
n
k
=
·
nk
+ n
n
n
n.
n
k
a
i = 1
in +
1
nn
k
a
i
n
i = 1
-